Cây dừa cạn

Cây dừa cạn là cây thân cỏ, phân nhiều cành, hoa màu hồng hay trắng. Dừa cạn là một loài dược thảo đã được sử dụng làm thuốc từ rất lâu trong dân gian. Ngoài dùng làm thuốc cây dừa cạn còn là một loài hoa cây cảnh, cây bụi cho công trình

Giới thiệu chung về cây dừa cạn

• Tên thường gọi | Cây dừa cạn, hải đằng, dương giác, bông dừa, trường xuân hoa, hoa tứ quý.
• Tên tiếng Anh | Madagascar Periwinkle
• Tên khoa học | Catharanthus roseus (danh pháp đồng nghĩa có Vinca rosea, Ammocallis rosea, Lochnera rosea)
• Họ thực vật | Apocynaceae – La bố ma (Họ Trúc đào)
• Nguồn gốc xuất xứ  | Đảo Madagascar thuộc châu Phi. Dừa cạn được xem là đặc sản của vùng đất Madagascar với giá trị dược tính cao nhất thế giới.
• Phân bố | Chủ yếu ở nhiều nước nhiệt đới, khí hậu nóng như Việt Nam, Ấn Ðộ, Indonesia, Philippine, châu Phi, châu Úc, Brasil… Tại châu Âu và châu Mỹ ở những vùng nóng cũng trồng quanh năm, nhưng ở những vùng lạnh cây được trồng theo mùa vì không chịu được lạnh. Ở Việt Nam gặp nhiều nhất tại các tỉnh gần biển, nhưng khắp nơi đều trồng được. Trước đây chỉ được trồng làm cảnh, gần đây đã được trồng để thu hoạch lấy cây, lá và rễ chế thuốc.
• Thân | Thân thảo
• Hoa | Có hoa
• Tuổi thọ | Cây lâu năm

Đặc điểm hình thái của cây dừa cạn

• Hình dáng bên ngoài | Cây dừa Cạn là loại cây thân thảo thường mọc thành bụi nhỏ màu xanh điểm xuyết thêm các bông hoa, phân ra nhiều cành.
• Kích thước | Chiều cao cây trung bình từ 30 – 50 cm. Có khi lên tới 1m, phân nhiều cành.
• Lá | Lá có hình dạng ô van hay thuôn dài với kích thước từ 2,5 – 9cm chiều dài và 1,5 – 3 cm chiều rộng, mặt lá xanh bóng, không lông với gân giữa có màu nhạt hơn và cuốn lá ngắn.
• Hoa | Hoa Dừa Cạn có nhiều màu sắc khác nhau như hồng, trắng, đỏ, mọc riêng lẻ ở kẻ lá gần với ngọn. Quả là một cặp quả to, dài 2 – 4 cm, rộng 2 – 3 mm chứa 12 – 20 hạt nhỏ có màu nâu nhạt, dạng trứng. Hoa được tạo thành bởi 5 cánh đơn,  mỏng và mịn màng. Dừa cạn thích nghi khá tốt với tất cả các điều kiện khí hậu ở nước ta, cây thường ra hoa quanh năm và rất lâu tàn. Nếu bạn là người chơi hoa thì đây là loài cây hoa cảnh đáng để nằm trong bộ sưu tập của mình.
• Quả | Quả gồm 2 đại, dài 2-4cm, rộng 2-3mm, mọc thẳng đứng, hơi ngả sang hai bên, trên vỏ có vạch dọc, đầu quả hơi tù. Trong quả chứa 12-20 hạt nhỏ màu nâu nhạt, hình trứng, trên mặt hạt có các hột nổi thành đường chạy dọc. Mùa hoa quả gần như quanh năm.

Công dụng của cây dừa cạn

Giá trị y học.

Dừa cạn là một loài dược thảo đã được sử dụng làm thuốc từ rất lâu trong dân gian. Dừa cạn là cây thuốc nam quý. Hầu hết toàn bộ các bộ phận của cây thuốc điều có giá trị trong y học như: Lá, rễ, thân. Nhưng hầu hết người ta thường dùng lá và phần ngọn cây đem phơi khô hoặc sấy để chế biến thuốc.

Một số công dụng của cây dừa cạn mà ta cần biết:

• Giúp phòng chống và hỗ trợ trị bệnh ung thư, đặc biệt là bệnh ung thư máu.
• Tác dụng hỗ trợ điều trị tiểu đường, giúp ổn định đường huyết.
• Giúp ăn ngon, giấc ngủ sâu hơn.
• Hỗ trợ điều trị bệnh máu trắng có hiệu quả rất bất ngờ.
• Giúp hạ huyết áp.
• Điều trị đau nhức về xương khớp.

Chữa bỏng nhẹ, giảm đau rát, giúp vết thương mau lành da.

Cây bụi cảnh quan.

Cây chịu được hạn hán và không cần bổ sung dinh dưỡng thường xuyên nên việc thích nghi với môi trường của cây khá cao, phù hợp với mọi không gian và tất cả vùng miền ở nước ta.

Cây cảnh trong nhà.

Hoa Dừa Cạn loài hoa rất đẹp và mang nhiều màu sắc. Loại cây phù hợp khi trang trí ở bàn làm việc, bàn phòng khách hay bàn ngoài trời, cây có một sức sống mạnh mẽ, cho ra nhiều hoa và đặc biệt là lâu tàn. Việc đưa Hoa Dừa Cạn vào trồng trong chậu để bàn sẽ giúp tạo bầu không khí dễ chiu, không gian xanh cho ngôi nhà một cách tốt hơn. Chỉ cần trồng trong chậu nhỏ là ta vừa dễ dàng mang đi lại nhỏ bé, xinh xắn.

Cách chăm sóc cây dừa cạn

Cây dừa cạn ưa nhiệt độ cao, độ ẩm cao, chịu được bóng râm bán phần, không chịu được lạnh. Nhiệt độ thích hợp nhất là 20 -33 độ C. Cây ưa nắng, sợ ngập úng, có thể trồng trên loại đất bình thường, nhưng không thích hợp với đất mặn, đất có tính kiềm. Cây sinh trưởng tốt trong loại đất giàu mùn hoặc loại đất thịt tơi xốp, thoát nước tốt.

Ánh sáng.

Cần phải trồng cây ở nơi có nhiều nắng. Cây đòi hỏi phải được chiếu sáng đầy đủ. Nếu đặt cây ở nơi có nhiều bóng râm, không đủ ánh sáng trong thời gian dài, thì lá cây sẽ bị vàng.

Nhiệt độ 

Trong khoảng thời gian từ tháng 3 – 7, nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây là 18 -24 độ C. Trong khoảng thời gian từ 9 đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ phù hợp là 13 -18 độ C. Vào mùa đông, nhiệt độ không được thấp hơn 10 độ C.

Đất trồng 

Khi trồng cây trong chậu có thể dùng loại đất trồng tơi xốp, màu mỡ và thoát nước tốt. Có thể phối trộn đất trồng theo công thức: 4 phần đất lá mục + 2 phần cát. 

Phân bón.

Trong thời kỳ sinh trưởng, mỗi tháng bón phân 1 lần. Khi bước vào thời kỳ quả chin thì không cần phân bón. Vào mùa đông, khi nhiệt độ khá thấp, nên giảm bớt lượng phân bón.

Tưới nước 

Trong thời kỳ sinh trưởng của cây, nên chú ý tưới nước kịp thời. Trước khi tưới nước cần phải kiểm tra xem đất trồng đã khô chưa rồi mới tưới. Không được để nước ứ đọng, vào mùa mưa nên tìm cách thoát nước cho cây.

Sâu bệnh 

Cây dừa cạn vốn chứa độc tố, vì thế nó có khả năng nhất định chống lại sâu bệnh. Vào thời kỳ cây con, bệnh hại chủ yếu là bệnh thối cổ rễ, bệnh mốc tro. Ngoài ra chú ý đề phòng cây bị cháy phân hoặc cháy thuốc. Sâu hại chủ yếu có nhện đỏ, rầy mềm. Trời mưa kéo dài có ảnh hưởng xấu đối với cây, khiến rễ cây nhiễm bệnh.

Cách trồng và nhân giống cây dừa cạn

Dừa cạn là loại cây dễ trồng, có thể chịu được ở những vùng đất khô và thiếu chất dinh dưỡng  vì có bộ rễ ăn sâu và rộng, nhưng không chịu được ở những vùng úng ngập, vì thế yêu cầu đất trồng phải cao ráo và có khả năng thoát nước tốt.

Có thể nhân giống cho cây bằng phương pháp gieo hạt hoặc giâm cành. Thông thường người ta hay sử dụng phương pháp gieo hạt.

Cách trồng cây dừa cạn 

• Dừa cạn có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau như đất cát, đất phù sa ven sông, hoặc các vùng ven biển..
• Cung cấp đầy nước cho hoa, nên tưới ngày 2 lần vào sáng sớm và chiều mát, cần kiểm tra độ ẩm của đất trước khi tưới.
• Dừa cạn là cây mọc hoang dại nên không cần chăm bón quá cầu kì, có thể sử dụng một số loại thuốc dưỡng hoa để có một giỏ hoa đẹp và lâu tàn.

Cách nhân giống cây dừa cạn bằng phương pháp gieo hạt

• Bước 1: Ngâm hạt. Nước ngâm hạt phải là nước ấm. Bỏ hạt vào trong miếng vải sáng màu, túm lại là bỏ vào nước ấm ngâm trong 3 – 4h. Sau đó, để hạt vào giấy ăn, phun ẩm, bỏ giấy ăn và hạt vào túi nilon buộc chặt để chỗ thoáng mát trong 3-4h.
• Bước 2: Gieo hạt. Đất gieo hạt tốt nhất nên dùng giá thể. Bỏ đất vào khay gieo hạt hoặc cốc gieo hạt có lỗ thoát nước, ấn nhẹ đất. Giá thể trồng hoa bao gồm: cát đen + bột sơ dừa + trấu hun hoặc sơ dừa. Trấu hun tỉ lệ 1:1
• Bước 3: Dùng dầu tăm tre cho từng hạt xuống khay gieo hoặc cốc gieo và tạo cho chúng khoảng cách nhất định. Sau khi gieo ta phủ lên một lớp đất mỏng.
• Bước 4: Từ lúc gieo hạt tới lúc bứng cây ra trồng là khoảng 1 tháng. Trong khoảng thời gian này, cây bé và lớn rất chậm. Còn tơi khi bứng ra chậu, cây lớn rất nhanh, và đẻ nhiều nhánh. Giai đoạn ươm cây nên để cây chỗ có ánh sáng vừa đủ, có mái che để dễ kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ, giúp cây phát triển tốt hơn.
• Bước 5: Sau 1 tháng, cây ở trong khay, cốc ươm, ta có thể bứng cây ra trồng riêng.

Cách nhân giống cây dừa cạn bằng phương pháp giâm cành.

Phương pháp giâm cành thường tiến hành vào mùa xuân. Chọn cành non của những cây già đã sống qua mùa đông. Cành giâm có chiều dài khoảng 8cm và phải có lá. Sau đó giâm cành vào đất thịt ẩm ướt. Nhiệt độ thích hợp cho cành mọc rễ là 20 – 25 độ C. Chú ý che bóng và duy trì nhiệt độ thích hợp. Khi cây con cao khoảng 10cm thì bấm ngọn rồi trồng vào trong chậu nhỏ. Sau đó, dần dần trồng cây vào chậu lớn